EUREKA

EUREKA

 Als vandaag op gister lijkt, zullen we het dan over morgen hebben…

26 januari 1903 een stevige zuidwesterstorm met hevige regenbuien zorgt ervoor dat het zicht tot bijna nul was gereduceerd. Je kent dat wel,  zo een januaristorm die de zee het strand opbeurt. Zo een storm waar de duinen in 1 uur al het zand verliezen wat er de rest van het jaar is aangestoven. Actieve die passieve kracht ontmoet. De mens kan slechts met ontzag toekijken.

Kapitein Thijsma staat op de brug van zijn vrachtschip  hij is onderweg van Goole (Engeland) naar Amsterdam.  Het is een lange, heftige pikdonkere nacht. De golven maken hoge pieken en diepe dalen. Stoomschip de  Vrijheit stampt, slingert en rolt.  Ze tipt van dal naar top naar top naar dal. De goden spelen schippie-bal. Zuidwester storm. In ieder geval wind mee, denkt Thijsma.
Het is zo een nacht waar je als zeeman beseft dat je de wind niet kan veranderen, slechts de stand van je roer en het toerental van je motor. Iedereen weet dat je in die machtige bewegingen van de elementen, het beste  mee kan deinen beter dan te vechten, te vechten  tot je erbij neervalt.

Op en neer, heen en weer, stuur en bakboord, stampen, slingeren, rollen, stoppen en dan toch weer doorgaan, een beetje sturen tussen hoop en vrees.
Ss de Vrijheit is op weg naar Amsterdam.  Alle ogen zijn gericht op het oosten, op zoek naar bakens, bakens van het vaste land.  Daar !  Ploink, een bijna hoorbare lichtflits.  In het pikkedonker verlicht het kleinst vonkje het hele zintuigelijke spectrum.  3,4, 5,6 Ploppp.  Net achter de horizon, toegang tot de haven.  4, 5,6 elke 6 seconden 1 seconde licht. Een baken met goddelijk ritme  (i.i.g. volgens de joods christelijke traditie.) een moment van licht, gebed in zijn 6 seconden context.
De bemanning van de Vrijheit wist hun koers nu weten ze ook hun richting. In het nooroosten ligt IJmuiden.

Zien en begrijpen staat natuurlijk niet gelijk aan doen.  Thijsma weet dat er- juist nu -, met de luwte in zicht,  nog veel van hem, de Vrijheit en zijn bemanning  wordt verwacht. Het roer moet om, de beweging geremd, tippen wordt rollen.  Heen  wordt weerstand. Hoe dichter bij het doel, hoe nauwer het navigeren luistert.  De omarming van de pieren lonkt, maar veiligheid moet vanuit Vrijheid worden verdient. Richting  veroorzaakt  weerstand…  De zuidwester  blijft beuken, even  -een moment- dwars op de wind. Werkelijkheid doorkruist het plan.  Controle blijkt een illusie.   De Noorderpier, eerder nog een rustig  baken, wordt nu een bedreiging voor schip en bemanning .  Niks veilige haven maar onmiddelijke dreiging van de dood.  waarneming, interpretatie, beoordelen, Effect. Vertragen is versnellen…. mooie, ware woorden maar in deze context disfunctioneel.   Onmiddellijk behoud gaat voor op de lange termijn en zeker op reflectie, Er is geen “Ik” meer. Slechts een vage notie van schreeuwende angst . Split second beslissingen , reflexen nemen het over van cognitie, mens is dier.
Het schip schampt het basalt aan stuurboord, en stormt verder op het strand af  Paniek,  de boot wordt naar de Wijk aan Zeeze kust geblazen, nog even en de zandbanken bijten zich vast aan de kiel .   Intuitief vakmanschap van Thijsma en zijn  bemanning laten de Vrijheit een bakboord bocht beschrijven. Net buiten de branding (de witte tanden van de kust) varen ze noordwaarts, parallel aan de kust.  Pfffff,  Het wegvallen van de spanning,  zalig gevoel,  orgasme van de psyche. “Le petit mort”, de dood overwonnen… Of zoals de Boedisten zeggen : een zucht van verlichting….

TE VROEG :  26 jaar eerder 1877 is voor de kust, bij paal 50, tussen Heemskerk en Wijk aan Zee, sleepboot de Archimedes vergaan, , vlak buiten de branding. Lang verhaal kort :  de  Vrijheit loopt op de Archimedes, slaat lek, maakt snel water  en is reddeloos verloren. De bemanning is in veiligheid gebracht en het grootste gedeelte van de lading werd geborgen. Later, nadat het schip na een noordoostelijke storm in tweeën brak, is de rest van de lading op het strand aangespoeld. Jutters uit Wijk aan Zee, stonden al klaar om deze hun bezit te krijgen. Lappen stof, naaimachines, zuidvruchten, schoenen, spek en klossen gesponnen katoen voor de textielindustrie.

Een rijke buit,….. voor die tijd
Eureka, ik heb het…. Te vroeg. SS de Vrijheit (met een t) is op Archimedes stukgelopen.

Archimedes was een wiskundig, geleerde in de klasieke Griekse tijd (of Latijnse –daar wil ik NU even vanaf zijn-). Hij is bekend van zijn moment. Het Eureka moment, dat moment dat je hebt, -Let-op!-vlak nadat je iets weet, maar net nog niet echt onder woorden kunnen brengen, en dan EUREKA, dan dus wel. Jeuk, net onder de oppervlakte.  Eckhart Tole zou zeggen EUREKA…  ik heb het Nu.
Archimedes zijn moment was dat hij naakt in bad in zat, (of hij stapte er net uit –daar wil ik NU even vanaf zijn -)  Hij moest in opdracht van de koning bepalen of de kroon nu van puur goud of vermengt met zilver was.  Plat gezegd wilde de koning weten of hij bedonderd werd door de edelsmid.  Want dat is het lot van de(, en het,)  geleerde :   het gezag van de kennis en kunde staat ten dienste van de NU heersende macht. In dit geval de Koning. Zoals de oude grieken (of romeinen –daar wil ik NU even vanaf zijn- ) al zeiden : De wind kun je niet veranderen, maar wel de stand van je zeilen

Archimedes had en was geleerd, wist het soortelijk gewicht van goud, het soortelijk gewicht van zilver en, omdat hij goed keek (of oplette – daar wil ik nu even vanaf zijn-) zag hij in dat –Let-op!- de hoeveelheid water die verplaatst werd door een onregelmatig lichaam overeenkwam met  het volume en dus met het gewicht, van diezelfde onregelmatigheid.
Orde in de chaos,
Met behulp van, momentane opmerkzaamheid een overwinning van het probleemoplossend denken.  De koning had door deze kennis weer controle over de smid, macht versus ambacht (ik zie een interesant anagram, maar daar wil ik NU even vanaf zijn).
Archimedes kende de kaders en kon, EUREKA, buiten diezelfde kaders denken.  Ontsnappen aan de warme omarming van de veilige havenhoofden kon ook al in de Griekse oudheid. Kwestie van vertrouwen op je reflexen.

En waarom kennen we dit -klassieke- verhaal  ? EMOTIE en SCHRIK, nut van het onverwachte.
Archimedes was zo vol van zijn ontdekking dat hij al Eureka roepend door de straat liep. Naakt in –enkel- zijn enthousiasme.  Het volk was van slag, naaktheid is namelijk niet van alle tijden, schrik schuld, schaamte, de emoties beitelen de gebeurtenis  het collectieve geheugen in.  Een legende geboren (of is het een mythe –daar wil ik Nu….)  . Niet de inhoud maar de vorm van de boodschap en de emotie die dat opriep bewaarde dit verhaal.  Alles wat nieuw is is niet goed, alles wat goed is is niet nieuw…..

Bekend verhaal…. Een rijke buit,
Enthousiast, de geest uit de fles. Naakt en vol van zijn ontdekking.
Moest mijn Vrijheid   nu net daar op stranden ?

Al meer dan 100 jaar steekt de schoorsteen van Ss  de Vrijheit boven de zeespiegel uit. Een baken voor menig wandelaar. De Vrijheit, met een t. In de branding, voor de kust, tussen Wijk aan Zee en Heemskerk, bij paal 50.. Ik ben veel op het strand (of bij de zee,  daar wil ik NU even vanaf zijn)

Als ik de zee zo zie, zo vloeiend en flexibel.  elke rimpel, elke golfslag, elke wiebel,
hoe zij vrij en blij ontspant in elke druppel dan maakt mijn hart een huppel.   (vrij naar… Toon H)

Ik zet mijn fiets bij de strandopgang in Wijk aan Zee, steek de duinen over, en ga rechtsaf,  de huisjes voorbij, door het naaktstrand, halverwege links het scheepswrak in de branding,  rechts het  gat in de duinen en op de blanke top wat braam bosjes die -tegen beter weten in- met hun wortels de zanderige toppen en dalen bij elkaar proberen te houden.
Het strand, altijd en nooit hetzelfde.
Soms vertraag ik mijn pas en  ga liggen in de duinpan bij paal 50.  Ik  kijk  langs de gestrande Vrijheit over strand en zee. Ik kijk maar zie niks, ik voel en neurie een liedje van Guster :

I’m awake, you’re still sleeping

The sun will rise like yesterday

Everything that we are now

Is everything we can’t let go

Or it is gone forever, far away

I hope tomorrow is like today

Als ik voor het nu zorg, zorgt het nu voor morgen.

Van April tot en met september is het keerpunt van mijn wandeling vaak strandpaviljoen de Vrijheit in Heemskerk. Zo een ouderwets strandpaviljoen.  Slechts te bereiken door wandelaars en fietsers.  Op hoge palen om bij vloed en zuidwester  toch droge voeten te houden.  In de lente opgebouwd en voor de herfst weer afgebroken. Niks graven, buldozeren en vechten tegen de zee, maar meedeinen met de machtige beweging van de seizoenen.
Natuurlijk goede koffie.  Maar vooral prettige bediening. Mensen die van het strand houden, een beetje tokkelen op een gitaar en blij zijn als-dat je er bent.  Gewoon gewoon, niet overdreven.  Noord-hollands gewoon.
Arie Klaase –sinds 5 jaar eigenaar – is nu 70 . Hij runt de tent samen met zijn dochter Geertje en steun en toeverlaat  Rianne.  Een quote uit een interview van vijf jaar geleden.
“Ik word 65, ik heb geen zin om thuis te gaan zitten wachten tot ik oud word. Dus toen ik de kans kreeg heb ik die gegrepen.”  Een man naar mijn hart.   Zen van het strand en van Toon Hermans….

ik sla zomaar wat akkoorden aan, in het grote niets
en af en toe denk ik opeens, verhip nu hoor ik iets

of

hij komt als hij komen moet, de regen. Geen bui wat heet, geen druppel hou je tegen
hij valt hij mot hij klettert neer ln overvloed
er valt geen druppel meer of minder dan er vallen moet.

Mijn wandeling naar de Vrijheit. De vrijheid met dt. Stilstaan om door te gaan….

Ik wil beginnen met afsluiten door het vertellen van een scène uit de film Cast Away met Tom Hanks. Een ander strand, een andere zee.  zelfde verhaal.
Tom – Manager bij pakket dienst  DHL en  bezeten van tijd –  strandt op een onbewoond eiland. Zijn vliegtuig stort neer in een stevige storm waar hevige regenbuien ervoor zorgen dat het zicht tot bijna nul was gereduceerd.  (Ik zei toch… zelfde verhaal.)
De film is vooral bekend door de relatie die Tom opbouwt  met de volleybal Wilson (vandaar , mijn initiele interesse:>)).  De eerste 45 minuten laten zien hoe hij aanspoelt op het eiland, de eerste dagen overleefd.  En, later tervergeefs probeert te ontsnappen.  De branding is te sterk.  Keer op keer wordt hij teruggeslagen door de elementen. Vechten tot je erbij neervalt lijkt het.
Dan maakt de film een tijd sprong,   drie jaar later.  We zien de sterk afgevallen hoofdrolspeler die, als een soort oermens, vissen vangt en met natuurlijk gemak soepel heersen over het eiland. Tom heeft blijkbaar het ultieme bereikt.  gister lijkt op vandaag…  Weinig stof voor verder verhaal, zou je denken.  Beginnen met afronden…  TE VROEG…..
Totdat de zee, tijdens- weer een andere- pikdonkere storm,  een –Let-op!- plastic vliegduig wc deur uitspuugt. Tom  gebruikt die deur als zeil en weet te ontsnappen aan het eiland op een vlot dat voor de rest ook aan elkaar hangt van  oneigenlijk gebruik van hulpmiddelen (cassettebandjes worden bijv.  gebruikt als tuigage van het vlot).  Na de heldhaftige ontsnapping aan de sleur,  het verlies van vriend volleybal, en een miraculeuze redding op volle oceaan.  Belandt Tom weer in de bewoonde wereld.  EUREKA…, Ik heb het, maar… net niet.  Te vroeg gejuicht:  het blijkt dat Tom zijn geliefde (gespeeld dor Helen Hunt) in de tussentijd de tering naar de nering heeft gezet en getrouwd is met de tandarts. Ook zij heeft het ultieme bereikt :  vandaag is als gister en over morgen wordt niet meer gepraat (of gedacht daar wil ik NU even vanaf zijn).
En dan volgt DE scène. Na afloop van de welkoms receptie, alleen nog met 1 vriend. Tom in close up…. Monoloog, over de ontsnapping, tegen elke logica in.  Zijn niet gelukte zelfmoordpoging, het besef : “ Ik had niet eens controle over de manier hoe ik dood zou gaan”

En dan…. de boedisten zouden zeggen een verlichtend moment…
I realized
I had the power over nothing
I had to stay alive, even though there was no reason to hope
And I know what I have to do now:
I have to keep breathing
Because TOMMOROW THE SUN WILL RISE…
Who knows what the tide could bring.

Een vonkje in mijn pikkedonker.  Het hele spectrum verlicht.
hoezo gister, vandaag en morgen…
Als ik voor het nu zorg, zorgt het nu voor morgen.  Ook tijd is slechts perceptie,

Eerst was ik een ei en nu een kip
Een kip zijn vind ik mooier
Een ei daar zit wel leven in,
Maar toch is het wat dooier  (Toon)

De Zen van het strand…
Gewoon bij Wijk aan Zee rechts af, de huisjes voorbij, door het naaktstrand, halverwege het wrak van Ss Vrijheit en sleepboot Archimedes, een moment, nooit en altijd op tijd. Een kop koffie bij Arie, Rianne en Geertje. En dezelfde weg weer terug. Altijd en nooit hetzelfde. Jullie zijn van harte uitgenodigd.

Koos Klein
kiesgroot@gmail.com